Voet en enkel
Waarom is de kuit belangrijk als de pijn in de voet zit?
Je hebt pijn onder de hiel of onder de bal van de voet. Toch wordt tijdens het onderzoek ook naar de kuit gekeken en krijg je misschien het advies om die te rekken. Dat lijkt vreemd: waarom behandelen we een spier op een andere plek dan waar het pijn doet?
De kuitspieren, achillespees, enkel en voet werken tijdens het lopen als één bewegingsketen. Als de enkel door een strakke of verkorte kuitspier minder ver naar voren kan bewegen, kan de belasting onder de voet veranderen. De kuit kan daardoor een deel van het probleem zijn. Dat betekent niet dat een korte kuitspier iedere pijnlijke voet verklaart.
De kuit bepaalt mede hoeveel de enkel kan bewegen
De grote oppervlakkige kuitspier heet de gastrocnemius. Daaronder ligt de soleus. Beide spieren gaan over in de achillespees, die aanhecht op het hielbeen. Samen helpen ze bij lopen, traplopen, afzetten en op de tenen staan.
Er is een belangrijk verschil. De gastrocnemius loopt over de knie én de enkel; de soleus alleen over de enkel. Daarom verandert de spanning in de gastrocnemius als de knie buigt. Met een gestrekte knie komt deze spier meer op spanning.
Tijdens een stap beweegt het onderbeen naar voren over de voet. Daarvoor moet de enkel voldoende kunnen buigen. Als die beweging beperkt is, zoekt het lichaam vaak een andere manier om verder te komen. Dat verandert de verdeling van de krachten onder de hiel, middenvoet of voorvoet en kan daardoor pijn veroorzaken.
Een strakke kuit voelen is niet hetzelfde als een verkorting vaststellen
Een gespannen gevoel in de kuit zegt op zichzelf niet dat de gastrocnemius te kort is. Bij lichamelijk onderzoek wordt daarom de beweeglijkheid van de enkel vergeleken met een gestrekte en een gebogen knie. Wordt de enkel duidelijk beweeglijker als de knie buigt, dan kan dat passen bij een geïsoleerde verkorting van de gastrocnemius. Deze vergelijking staat bekend als de Silfverskiöld-test.
Zo'n test is één onderdeel van het onderzoek. De plek van de pijn, de voetstand, het looppatroon, de belastbaarheid en andere mogelijke oorzaken blijven eveneens belangrijk. Alleen hielpijn of voorvoetpijn is dus geen bewijs dat de kuitspier te kort is.
Waarom kuitrekken kan worden geadviseerd bij pijn onder de hiel
Pijn onder de hiel wordt vaak hielspoor genoemd. Meestal gaat het om irritatie of overbelasting van de peesplaat onder de voet: de plantaire fascie. Een zichtbaar botuitsteeksel op een röntgenfoto hoeft niet de oorzaak van de pijn te zijn.
De kuit, achillespees, het hielbeen en de peesplaat beïnvloeden elkaar bij staan en lopen. Wanneer de kuit de beweging van de enkel beperkt, kan dat bijdragen aan de trekkracht en belasting rond de hiel. Daarom kan kuitrekken een onderdeel zijn van een niet-operatieve behandeling, ook al zit de pijn lager.
Het doel is niet om een hielspoor ‘weg te rekken’. Het doel is om de bewegingsruimte van de enkel te verbeteren en een mogelijke bijdrage aan de overbelasting te verminderen. De Nederlandse richtlijn voor fasciopathie plantaris adviseert rekoefeningen of geleidelijk opgebouwde krachtoefeningen gedurende ten minste twaalf weken. De richtlijn benadrukt ook dat de directe bewijskracht voor het effect van rekken beperkt is en dat veel mensen na twaalf weken nog niet volledig klachtenvrij zijn.[1]
Ook de peesplaat en de belasting van de voet verdienen aandacht
Alleen de kuit rekken is niet hetzelfde als een volledig behandelprogramma. Specifiek rekken van de peesplaat kan bij pijn onder de hiel eveneens zinvol zijn. Ook belasting, schoeisel, kracht en de manier waarop iemand de voet gebruikt kunnen een rol spelen.
Welke oefening het meest passend is, verschilt per klacht en per persoon. Een oefening hoort rustig te worden uitgevoerd en niet tot steeds toenemende pijn te leiden. Als klachten duidelijk verergeren of het herstel niet verloopt zoals verwacht, is het verstandig de diagnose en het oefenprogramma opnieuw te laten beoordelen.
Een korte kuitspier kan ook bij voorvoetpijn een rol spelen
Pijn onder de bal van de voet wordt metatarsalgie genoemd. Die term beschrijft vooral waar de pijn zit, niet waardoor die ontstaat. Als de enkel tijdens het lopen onvoldoende naar voren kan bewegen, kan relatief meer belasting op de voorvoet terechtkomen.
Bij een deel van de mensen met voorvoetklachten wordt inderdaad minder enkelbeweeglijkheid met gestrekte knie gevonden. Dat is een samenhang, geen eenvoudige oorzaak-gevolgrelatie. Voorvoetpijn kan ook samenhangen met de vorm van de voet, gewrichten, zenuwen, schoenen of de hoeveelheid belasting. De kuit behandelen zonder de rest van de voet te beoordelen is daarom te beperkt.[2]
Bij een pijnlijke platvoet is de kuit één van meerdere factoren
Een lage voetboog hoeft geen klacht of aandoening te zijn. Bij een pijnlijke, doorzakkende voet wordt wel gekeken naar de beweeglijkheid van de enkel en de spanning in de kuit. Een beperkte enkelbeweging kan de afwikkeling beïnvloeden, maar bij platvoetklachten spelen ook pezen, banden, gewrichten en de stand van de voet mee.
Kuitrekken kan daardoor onderdeel zijn van de behandeling, maar bouwt een doorgezakte voetboog niet opnieuw op. De behandeling hangt af van het gehele onderzoek en niet van één test.
Welke rekoefeningen kun je doen bij een korte kuitspier?
Bij het rekken maakt de stand van de knie verschil. Bij een staande uitvalspas met de achterste hiel op de grond en de knie gestrekt komt vooral de gastrocnemius op spanning. Als de achterste knie licht wordt gebogen terwijl de hiel op de grond blijft, wordt relatief meer van de dieper gelegen soleus gevraagd. Ook zittend kan de enkel met een handdoek om de voorvoet rustig naar je toe worden bewogen. Rek zonder verend bewegen en stop bij scherpe of duidelijk toenemende pijn.[5]
Helpt gips of een nachtspalk bij een korte kuitspier?
Een nachtspalk houdt de enkel en voet tijdens de slaap gedurende langere tijd in een lichte rekstand. Zo'n spalk kan bij aanhoudende pijn onder de hiel worden overwogen, vooral wanneer de eerste stappen in de ochtend steeds pijnlijk zijn. Dat is iets anders dan een bewezen standaardbehandeling voor iedere korte kuitspier. De voor- en nadelen en de draagtijd bespreek je daarom met de behandelaar.[6]
Gips is bij een korte kuitspier en algemene voetklachten geen gebruikelijke manier om de kuit op te rekken. In de Nederlandse richtlijn wordt tijdelijk onderbeengips wel genoemd ná een operatieve verlenging van de gastrocnemius. Dat is nabehandeling van een operatie, geen oefenbehandeling die je zelf kunt toepassen.[3]
Wanneer komt een operatie aan de kuit ter sprake?
Een operatieve verlenging van de gastrocnemius wordt ook wel een gastroc slide of gastrocnemiusrelease genoemd. Daarbij wordt de spanning in het peesblad van de spier verminderd om meer enkelbeweging mogelijk te maken. Dit is iets anders dan een verlenging van de achillespees.
Bij pijn onder de hiel is zo'n operatie geen eerste behandeling. De Nederlandse richtlijn adviseert een operatie alleen te overwegen als met de Silfverskiöld-test een verkort gastrocnemiuscomplex is vastgesteld én minimaal een jaar adequate niet-operatieve behandeling onvoldoende herstel heeft gegeven.[3]
De beste vergelijkende onderbouwing komt uit één kleine gerandomiseerde studie met veertig deelnemers. De geopereerde groep rapporteerde na zes jaar minder pijn en een betere functie dan de groep die alleen rekoefeningen kreeg. Door de kleine groep, het ontbreken van blindering en de overstap van enkele deelnemers naar een operatie beoordeelt de richtlijn de bewijskracht als laag.[3][4]
Een operatie kan complicaties geven, waaronder wondproblemen, zenuwirritatie, gevoelsverandering, trombose, blijvende klachten of minder kracht bij het afzetten. De precieze risico's en het herstel hangen ook af van de gebruikte techniek en eventuele andere ingrepen. Een gastroc slide past daarom alleen bij een zorgvuldig vastgestelde diagnose en een individuele afweging.
Kan een korte kuitspier pijn in de voet veroorzaken?
Al met al kan een korte kuitspier dus bijdragen aan pijn onder de hiel, middenvoet of voorvoet. Als de enkel minder ver naar voren kan bewegen, verandert de verdeling van de krachten onder de voet. Door lichamelijk onderzoek kijk je of er werkelijk een beperking is, of die bij de klacht past en welke andere factoren meespelen. De behandeling begint meestal met uitleg, aanpassing van de belasting en gerichte oefeningen, vaak met begeleiding van een fysiotherapeut. Een operatie komt alleen in geselecteerde situaties met langdurige klachten ter sprake.
Bronnen
- Richtlijnendatabase/VSG. Fasciopathie plantaris — Oefentherapie. Gepubliceerd 17 februari 2026. Nederlandse richtlijn.
- DiGiovanni CW, Kuo R, Tejwani N, et al. Isolated gastrocnemius tightness. J Bone Joint Surg Am. 2002;84(6):962-970. Prospectieve vergelijkende studie.
- Richtlijnendatabase/VSG. Fasciopathie plantaris — Chirurgische interventie. Gepubliceerd 17 februari 2026. Nederlandse richtlijn.
- Riiser MO, Husebye EE, Hellesnes J, Molund M. Outcomes After Proximal Medial Gastrocnemius Recession and Stretching vs Stretching as Treatment of Chronic Plantar Fasciitis at 6-Year Follow-up. Foot Ankle Int. 2024;45(1):1-9. Gerandomiseerde studie met zesjaarsfollow-up.
- Royal Orthopaedic Hospital NHS Foundation Trust. Calf stretching. Patiënteninformatie over rekken van gastrocnemius en soleus.
- Martin RL, Davenport TE, Reischl SF, et al. Heel Pain—Plantar Fasciitis: Revision 2023. J Orthop Sports Phys Ther. 2023;53(12):CPG1-CPG39. Klinische praktijkrichtlijn.