Wat is hallux valgus?
Bij hallux valgus staat de grote teen scheef richting de tweede teen. Aan de binnenzijde van de voorvoet kan daardoor een knobbel zichtbaar worden. Die knobbel is niet alleen extra bot: hij ontstaat vooral doordat het gewricht en het eerste middenvoetsbeentje anders gaan staan.
Hallux valgus kan langzaam ontstaan. De aanleg van de voet, soepelheid van gewrichten, leeftijd, schoenen en belasting kunnen allemaal meespelen. Soms komt het in families vaker voor. De oorzaak is niet altijd precies aan te wijzen.
Welke klachten passen erbij?
Veel mensen hebben vooral last van schoenen die drukken op de knobbel aan de binnenzijde van de voorvoet. De huid kan rood, gevoelig of verdikt worden. Soms ontstaan eelt, drukplekken of pijn onder de bal van de voet doordat de belasting verandert. Pijn onder het grote-teengewricht kan ook samenhangen met de sesambeentjes, de kleine botjes onder het gewricht. Niet iedere pijn op die plek komt door de sesambeentjes; onderzoek helpt om de mogelijke oorzaak te beoordelen.
Een hallux valgus kan de ruimte en belasting van vooral de tweede teen beïnvloeden. Daardoor kunnen ook kleine tenen, teennagels of de bal van de voet klachten geven. Niet iedereen met een zichtbare scheefstand heeft veel pijn, en niet iedere pijnlijke voorvoet komt door hallux valgus.
Kan hallux valgus ook een hamerteen geven?
Dat kan. Als de grote teen naar de tweede teen toe gaat staan, kan de tweede teen minder ruimte krijgen. Die teen kan dan omhoog of krom gaan staan en druk krijgen tegen de schoen. In het begin gaat het vaak om de tweede teen; bij toenemende voorvoetverandering kunnen soms ook de derde, vierde of vijfde teen mee gaan doen.
Dit betekent niet dat iedere hallux valgus vanzelf tot hamertenen leidt. De stand van de tenen, soepelheid, schoenen, huid, eelt, pijn onder de bal van de voet en eerdere behandelingen moeten samen worden beoordeeld.
Behandeling draait om klachten, drukproblemen, huid, schoenen, beperkingen en verwachtingen. Een operatie wordt niet besproken om alleen het uiterlijk van de voet te veranderen.
Onderzoek en diagnose
De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek. Er wordt gekeken naar de stand van de grote teen, beweeglijkheid van het gewricht, drukplekken, huid, schoenen, steunzolen en eventuele klachten onder de bal van de voet.
Een belaste röntgenfoto kan helpen om de stand van de botten en het gewricht beter te beoordelen. De foto alleen bepaalt niet automatisch de behandeling. De klachten en het doel van behandeling blijven minstens zo belangrijk.
Eerst niet-operatieve opties
Vaak wordt eerst geprobeerd om druk en irritatie te verminderen. Denk aan schoenen met genoeg ruimte voor de voorvoet, een zachter bovenwerk, bescherming van de knobbel, zoolaanpassing of advies over belasting. Soms kan een teenbeschermer of teenspreider tijdelijk comfort geven.
Voldoende breedte, lage hak en ruimte voor de tenen kunnen druk op de knobbel verminderen.
Een podotherapeut of schoentechnisch specialist kan meedenken over drukverdeling en schoenadvies.
Klachten hangen vaak samen met lopen, werk, sport en schoenkeuze; dat hoort bij de beoordeling.
Wanneer komt een operatie in beeld?
Een operatie kan worden besproken als klachten blijven bestaan ondanks passende niet-operatieve maatregelen. Het gaat dan bijvoorbeeld om pijn, terugkerende drukplekken, huidproblemen, schoenproblemen of duidelijke beperkingen in dagelijks functioneren.
Bij een standcorrectie wordt de stand van de grote teen en het eerste middenvoetsbeentje gecorrigeerd. De precieze techniek verschilt per voet en per situatie. Soms spelen ook klachten van de tweede teen, hamerteenstand of pijn onder de bal van de voet mee in de keuze. Een van de doelen kan zijn om de stand en de drukverdeling rond het grote-teengewricht en de sesambeentjes te verbeteren.
Elke operatie kent herstel, beperkingen en risico's. Ook kan een scheefstand soms terugkomen of kunnen restklachten blijven bestaan. Daarom is het belangrijk om vooraf goed te bespreken wat het doel van behandeling is en wat wel en niet realistisch is.
Een hallux-valgusoperatie vindt meestal plaats in dagbehandeling. Of je dezelfde dag naar huis kunt, hangt af van de operatie, de controles en je medische situatie.
Welke operatie is er voor hallux valgus?
Er is niet één standaardoperatie voor hallux valgus. Afhankelijk van de stand van de voet, het grote-teengewricht en de klachten kan een orthopedisch chirurg kiezen voor een correctie van het eerste middenvoetsbeentje, de grote teen of een gewricht in de middenvoet. Voorbeelden zijn een chevron-, scarf-, Akin- of proximale osteotomie en een Lapidus-procedure.
Wat is een chevron-osteotomie?
Bij een chevron-osteotomie wordt het eerste middenvoetsbeentje dicht bij het grote-teengewricht met een V-vormige zaagsnede gecorrigeerd. De kop van het middenvoetsbeentje kan zo iets worden verplaatst om de stand van de grote teen te verbeteren.
Wat is een scarf-osteotomie?
Bij een scarf-osteotomie wordt het eerste middenvoetsbeentje met een langere, Z-vormige zaagsnede gecorrigeerd. Daarmee kan de stand en de richting van het middenvoetsbeentje worden aangepast.
Wat is een Akin-osteotomie?
Bij een Akin-osteotomie wordt een kleine wig uit het bot van het basiskootje van de grote teen verwijderd. De grote teen kan daardoor verder worden gecorrigeerd. Deze techniek wordt soms gecombineerd met een correctie van het eerste middenvoetsbeentje.
Wat is een proximale osteotomie?
Bij een proximale osteotomie wordt het eerste middenvoetsbeentje dichter bij de middenvoet gecorrigeerd. De techniek wordt soms gecombineerd met een andere correctie.
Wat is een Lapidus-procedure?
Bij een Lapidus-procedure wordt het gewricht tussen het eerste middenvoetsbeentje en een bot van de middenvoet gecorrigeerd en vastgezet. Daarmee kan de stand van het eerste middenvoetsbeentje worden verbeterd.
Hoe bereid je je voor op een hallux-valgusoperatie?
Voor de operatie bespreekt het behandelteam de verdoving, je gezondheid, medicatie en eventuele allergieën. Regel vooraf vervoer naar huis en vraag welke schoen, krukken of hulp thuis nodig zijn. Stop bloedverdunners of andere medicijnen alleen volgens de instructies van het behandelteam.
Meld vóór de operatie wondjes, huidproblemen of een ontsteking aan de voet. Roken kan de wond- en botgenezing ongunstig beïnvloeden; bespreek daarom op tijd welke ondersteuning bij stoppen met roken mogelijk is.
Hoe verloopt de nabehandeling en het herstel?
De nabehandeling hangt af van de gekozen techniek, de stevigheid van de correctie en het schema van het ziekenhuis. Een beschermende schoen, verband, gips of krukken kunnen tijdelijk nodig zijn. Volg voor belasten, wondzorg en controles altijd de persoonlijke instructies van het behandelteam.
Houd de voet volgens de instructies hoog en bescherm de wond en het verband.
Gebruik de voorgeschreven schoen of het gips en bouw het belasten op volgens het meegegeven schema.
Gewone schoenen, werk en sport worden stap voor stap opgebouwd na wond- en controleafspraken.
Zwelling en stijfheid van de voorvoet kunnen nog maanden merkbaar zijn. Het hersteltempo verschilt per persoon en hangt onder meer af van wondgenezing, botgenezing, de gekozen techniek en de belasting.
Kun je na een hallux-valgusoperatie normaal lopen en schoenen dragen?
Na herstel kunnen veel mensen weer beter lopen doordat pijn en drukklachten verminderen. De afwikkeling van de voet kan wel anders aanvoelen. Ruime schoenen met voldoende plek voor de voorvoet zijn vaak belangrijk; smalle schoenen of hoge hakken kunnen minder prettig zijn.
Wanneer je weer kunt werken, autorijden of sporten hangt af van de operatie, de genezing, de belasting en de instructies van het behandelteam. Een noodstop moet bijvoorbeeld veilig kunnen worden uitgevoerd voordat autorijden weer verantwoord is.
Wat zijn de risico's van een hallux-valgusoperatie?
Zoals bij iedere operatie kunnen wondproblemen, infectie, nabloeding, trombose, zenuwirritatie, langdurige zwelling of stijfheid optreden. De botten kunnen vertraagd of niet goed vastgroeien en de scheefstand kan soms terugkomen. Ook kunnen restklachten of drukklachten in een ander deel van de voorvoet blijven bestaan of ontstaan.
De persoonlijke risico's hangen onder meer samen met de voetvorm, de gekozen techniek, gezondheid, roken, belasting en verwachtingen. Bespreek deze risico's vooraf met de orthopedisch chirurg.
Wanneer neem je na de operatie contact op?
Neem dezelfde dag contact op met het eigen behandelteam bij een lekkende wond, toenemende roodheid of zwelling, koorts met ziek voelen, een knellend verband of gips, een koude of blauwe voet, nieuwe gevoelsstoornissen of snel toenemende pijn. Volg buiten openingstijden de meegegeven instructies. Bel 112 bij een levensbedreigende situatie, zoals plotselinge ernstige benauwdheid of pijn op de borst.
Vragen om met de orthopedisch chirurg te bespreken
- Welke techniek past bij de stand van mijn voet en mijn klachten?
- Wat is het verwachte schema voor wondzorg, belasten, krukken en controles?
- Wanneer kan ik naar verwachting weer werken, autorijden en sporten?
- Welke schoenen zijn tijdens het herstel en daarna realistisch?
- Welke persoonlijke factoren kunnen mijn wond- of botgenezing beïnvloeden?
Wat bespreek je tijdens een consult?
Tijdens een consult gaat het niet alleen om de vorm van de voet. Ook pijn, schoenen, werk, sport, huidproblemen, eerdere behandelingen, gezondheid en verwachtingen tellen mee. Neem zo mogelijk gebruikte schoenen, steunzolen en informatie over eerdere behandelingen mee.
Waar kan je terecht?
De meeste voetklachten beginnen niet bij een orthopedisch chirurg. Bij nieuwe of niet-acute klachten is de huisarts vaak het eerste aanspreekpunt; afhankelijk van de situatie kunnen ook fysiotherapie, podotherapie of schoentechnische zorg een rol spelen.
Als specialistische beoordeling passend is, kan de verwijzer gericht naar mij verwijzen via de gebruikelijke zorgkanalen. Bij een verwijzing op mijn naam voer ik de beoordeling in principe zelf uit. De wachttijd kan daardoor soms langer zijn. Voor afspraken, planning, uitslagen en praktische ziekenhuisinformatie zijn de officiële ETZ-kanalen leidend.
Is hallux valgus al elders vastgesteld of beoordeeld en is er behoefte aan een tweede mening, dan kan de verwijzer daarvoor ook gericht naar mij verwijzen. Ik beoordeel de situatie opnieuw; een tweede mening betekent niet automatisch dat de eerdere beoordeling of behandelrichting verandert.
Bronnen en verder lezen
- Nederlandse Orthopaedische Vereniging (NOV), Richtlijn Hallux valgus, Richtlijnendatabase. Herziening gepubliceerd in 2021.
- Thuisarts, Ik heb een hallux valgus. Algemene patiëntinformatie over klachten en niet-operatieve mogelijkheden.
- Nederlandse Orthopaedische Vereniging, Hallux valgus op Zorg voor Beweging. Algemene informatie over onderzoek, behandeling en operatieve technieken.
Veelgestelde vragen
Is hallux valgus hetzelfde als een bunion?
Hallux valgus beschrijft de scheefstand van de grote teen. De knobbel aan de binnenzijde van de voorvoet wordt vaak bunion genoemd. In het dagelijks taalgebruik lopen die termen vaak door elkaar.
Kan hallux valgus leiden tot een hamerteen?
Hallux valgus kan de stand en belasting van de tweede teen beïnvloeden. Daardoor kan vooral de tweede teen in de knel komen of een hamerteenstand ontwikkelen. Bij toenemende voorvoetverandering kunnen soms ook andere tenen mee gaan doen.
Moet hallux valgus altijd geopereerd worden?
Nee. Bij veel mensen worden eerst schoenen, ruimte voor de voorvoet, zoolaanpassing, teenbescherming of belasting besproken. Een operatie komt pas in beeld als klachten en beperkingen daar aanleiding toe geven.
Wordt hallux valgus geopereerd om de voet mooier te maken?
Een operatie wordt niet besproken om alleen het uiterlijk van de voet te veranderen. Het gaat om klachten, drukproblemen, beperkingen, huidproblemen en de vraag of een correctie medisch passend is.
Kan hallux valgus terugkomen na een operatie?
Een scheefstand kan na behandeling soms terugkomen of restklachten geven. De kans daarop hangt af van voetvorm, techniek, herstel, belasting, schoenen en persoonlijke factoren.
Wat is het verschil tussen hallux valgus en hallux rigidus?
Hallux valgus gaat vooral over scheefstand van de grote teen. Hallux rigidus gaat vooral over artrose en stijfheid van het grote-teengewricht. Beide kunnen wel samen voorkomen.